"SpaceX” şirkətinin artıq 2028-ci ilə qədər orbitə süni intellektlə (Al) təchiz olunmuş bir milyona yaxın peyk çıxarmaq planı alimlər və kosmik sənaye ekspertləri arasında ciddi müzakirələrə səbəb olub. Tədqiqatçıların bir hissəsi xəbərdarlıq edir ki, bu layihə "iqtisadi baxımdan dözülməz” ola və hətta şirkət üçün maliyyə problemləri yarada bilər.

Qaynarinfo xəbər verir ki, bu barədə "Forbes” nəşri yazır.

Təşəbbüs süni intellekt modelləri üçün kosmik sistemlər kimi fəaliyyət göstərəcək orbital məlumat emalı mərkəzlərinin yaradılmasını nəzərdə tutur. Söhbət ChatGPT və "Google Gemini” kimi texnologiyaların birbaşa kosmosda yerləşdirilməsi imkanından gedir.

Bəzi tədqiqatçıların hesablamalarına görə, mövcud buraxılış və peyk istehsalı texnologiyalarından istifadə olunacağı təqdirdə layihənin dəyəri təxminən 2 trilyon dollar təşkil edə bilər. Müqayisə üçün qeyd olunur ki, şirkətin hazırda orbitdə təxminən 10 min "Starlink” peyki var, lakin yeni plan bu miqyası yüz dəfələrlə üstələyir.

Ekspertlər bildirirlər ki, hətta ən nikbin ssenarilərdə belə, bir milyon peykin kütləvi yerləşdirilməsi misli görünməmiş buraxılış tezliyi tələb edəcək. Hesablamalara görə, bunun üçün saatda bir raket startı lazım ola bilər.

Layihənin iqtisadi səmərəliliyinə şübhələr

Aparıcı kosmik tədqiqatçılar vurğulayırlar ki, mövcud buraxılış iqtisadiyyatı belə təşəbbüsləri şübhə altına alır. Onlardan biri, doktor Robert Zubrin hesab edir ki, kosmik süni intellekt məlumat emalı mərkəzləri "dəyər baxımından yerüstü infrastrukturla rəqabət apara bilməyəcək”.

"Bir milyon peykdən ibarət orbital bürcün yaradılması fantaziyadır”, deyə Robert Zubrin bildirib.

O, həmçinin qeyd edib ki, hətta təkrar istifadə edilə bilən "SpaceX Starship” raketlərindən istifadə olunsa belə, layihənin bir milyon peykədək genişləndirilməsi "son dərəcə risklidir” və şirkətin maliyyə resurslarını tükədə bilər.

Kosmik məlumat mərkəzləri ideyası artıq milyonlarla istifadəçiyə rabitə xidməti göstərən "Starlink” şəbəkəsindən sonrakı mərhələ kimi qiymətləndirilir. Lakin ekspertlər vurğulayırlar ki, hesablama mərkəzlərinin kosmosa daşınması telekommunikasiya peyklərinin yerləşdirilməsindən xeyli mürəkkəb və bahalıdır.

Bəzi araşdırmalarda bildirilir ki, əgər buraxılış xərcləri kəskin şəkildə azalarsa, kosmik hesablama sistemləri gələn onilliyin ortalarına doğru rəqabət qabiliyyətli ola bilər. Bununla belə, hazırda bu, yalnız nəzəri ssenari olaraq qalır.

"Gələcəyin yarışı” artıq başlayıb

Skeptik yanaşmalara baxmayaraq, bəzi analitiklər hesab edirlər ki, süni intellekt və kosmik texnologiyaların birləşməsi yeni investisiya "qızıl hərisliyi” dalğasına səbəb ola bilər. Onlar vəziyyəti internetin inkişafının ilkin mərhələləri ilə müqayisə edirlər. Həmin dövrdə qeyri-müəyyənlik bazarın sürətli böyüməsinə mane olmamışdı.

Bununla yanaşı, tənqidçilər xəbərdarlıq edirlər ki, layihənin həddindən artıq aqressiv genişləndirilməsi təkcə onun iqtisadi dayanıqlığını təhlükə altına qoymaya, həm də bütün kosmik sənayedə qüvvələr balansını dəyişə bilər.

Əsas sual isə açıq qalır: bir milyon süni intellekt peyki texnoloji sıçrayışa çevriləcək, yoxsa kosmik biznes tarixinin ən bahalı səhvi olacaq?

Aydın