Böyük Britaniya İran mənşəli pilotsuz uçuş aparatları təhdidinə qarşı hazırladığı aşağı büdcəli hava hücumundan müdafiə həlləri ilə diqqət çəkərkən, ölkənin gələcək hava gücünü müəyyən edəcək strateji proqramda ciddi problemlərin yarana biləcəyi bildirilir. Müdafiə dairələrindən sızan məlumatlara görə, Kral Hərbi Hava Qüvvələrinin (Royal Air Force - RAF) gələcək strukturu ilə bağlı planlar təhlükə altındadır.

Qaynarinfo xəbər verir ki, son dövrdə RAF-ın "Typhoon” qırıcılarına inteqrasiya edilən yeni nəsil ucuz raket sistemi İran istehsalı "Şahid” tipli kamikadze dronlarına qarşı effektiv həll kimi təqdim olunmuşdu. "BAE Systems” və "QinetiQ” şirkətlərinin iştirakı ilə hazırlanan sistemin hava hücumundan müdafiə əməliyyatlarının xərclərini əhəmiyyətli dərəcədə azaltması və Böyük Britaniyanın yeni döyüş konsepsiyalarına sürətlə uyğunlaşmasını göstərməsi vurğulanırdı.

Lakin ölkənin gələcək hava gücünün əsas dayağı hesab edilən "Tempest” döyüş təyyarəsi proqramı ətrafında vəziyyətin daha mürəkkəb olduğu bildirilir. "The Telegraph”ın məlumatına görə, Müdafiə İnvestisiya Planında (Defence Investment Plan – DIP) maliyyələşmə ilə bağlı qeyri-müəyyənliklər səbəbindən layihədə ciddi gecikmələr yarana bilər.

Rəsmi planlara əsasən, "Tempest” təyyarəsi Böyük Britaniyanın "Global Combat Air Programme (GCAP)” çərçivəsində Yaponiya və İtaliya ilə birgə inkişaf etdirdiyi altıncı nəsil döyüş platforması olmalıdır. Layihənin süni intellekt əsaslı idarəetmə sistemləri, pilotsuz platformalarla koordinasiya imkanları və aşağı radarlıq texnologiyaları ilə təchiz olunması nəzərdə tutulur. Ümumi dəyərin 12 milyard funt sterlinqi keçəcəyi ehtimal edilir.

İlkin planlara görə, inkişaf işlərinin 2025-ci ildə sürətlənməsi və ilk əməliyyat təyyarələrinin 2035-ci ildə xidmətə qəbul edilməsi nəzərdə tutulurdu. Lakin müdafiə büdcəsinin yalnız 2030-cu illərin ortalarında tam açılacağı ilə bağlı gözləntilər bu qrafikin dəyişə biləcəyini göstərir. Bəzi ekspertlər ilk təhvilin 2040-cı illərə qədər uzana biləcəyini istisna etmir.

Hazırda Böyük Britaniya Hərbi Hava Qüvvələrinin arsenalında 100-dən çox "Eurofighter Typhoon” mövcuddur və onların 2040-a qədər mərhələli şəkildə istismardan çıxarılması planlaşdırılır. "Tempest” proqramında gecikmə baş verərsə, hava üstünlüyündə boşluq yaranacağı və mövcud təyyarələrin modernizasiya olunaraq xidmət müddətinin uzadılmasının zəruri ola biləcəyi qeyd edilir.

Bu vəziyyətin təkcə Böyük Britaniyaya deyil, NATO əməliyyatlarına da təsir göstərə biləcəyi bildirilir. Müxalifət nümayəndələri hökuməti müdafiə layihələrini ləngitməkdə ittiham edərək, artan qlobal təhlükələr fonunda sürətli qərarların vacibliyini vurğulayırlar.

"Tempest” proqramı çərçivəsində Böyük Britaniya, Yaponiya və İtaliya arasında 2026-cı ilin aprelində 686 milyon funt sterlinqlik müvəqqəti inkişaf müqaviləsi imzalanmışdı. Lakin bu razılaşmanın yaxın zamanda başa çatması və uzunmüddətli maliyyə sazişlərinin hələ imzalanmaması qeyri-müəyyənliyi artırır.

Keçmiş hərbi ekspertlər və istefada olan zabitlər də layihədəki gecikmələrin strateji risklər yaratdığı barədə xəbərdarlıq ediblər. Onların fikrincə, gecikmələr həm iqtisadi, həm də siyasi faktorlarla bağlı ola bilər və müdafiə sənayesində özəl sektorun ehtiyatlı mövqeyi də prosesi ləngidə bilər.

Bəzi hərbi analitiklər isə "Typhoon” platformasının hazırkı mərhələdə Avropanın hava təhlükəsizliyi üçün yetərli olduğunu və "Tempest” proqramının təxirə salınmasının Böyük Britaniya üçün dərhal kritik boşluq yaratmayacağını bildirirlər.

NATO çərçivəsində artan təzyiqlər, ABŞ-ın müdafiə xərclərinin artırılması ilə bağlı çağırışları və Ukrayna müharibəsi fonunda Avropada təhlükəsizlik vəziyyəti Londona əlavə siyasi təzyiq yaradır. Böyük Britaniyanın yaxın NATO sammitinə konkret müdafiə planı ilə qatılmaq istədiyi bildirilir.

Aydın